Het laatste weekend van augustus is het enige weekend in het hele jaar waarin de straten achter de parochiekerk belangrijker zijn dan de kust. Schraagtafels gaan langs de stoeprand omhoog, de fanfareclub kiepert zijn keuken de stoep op en op zondag wandelt een man in korte broek met een ingevette paal boven Spinola Bay terwijl een paar honderd mensen nougat eten en wachten tot hij erin valt. In 2026 viel het feest op zondag 30 augustus; ik liep in september dezelfde straten opnieuw door om alles nog eens rustig zittend te eten en om te controleren welke keukens overeind blijven als de vlaggetjes weer weg zijn.
Hoe de drie dagen zijn opgebouwd
Het geheel is georganiseerd rond Il-Knisja Parrokkjali ta' San Ġiljan (St Julian's Parish Church), boven aan de heuvel, een paar minuten achter Spinola Bay. Het is gratis en voor iedereen toegankelijk, zonder enige deurpolitiek: je kunt midden in een repetitie binnenlopen en niemand kijkt op. Vrijdag en zaterdag zijn de opbouw: fanfares marcheren door de zijstraten, de gevel verlicht, gezinnen die rond negen uur 's avonds stoelen op hun eigen stoep zetten en daar tot twee uur blijven zitten.
Zondag is de dag waarop alles gebeurt. 's Ochtends en nog eens rond het middaguur gaat de musketterija af vanaf het dak van de kerk, salvo's zwart buskruit in volgorde afgevuurd, zo luid dat je het drie straten verderop in je borstbeen voelt. In de namiddag gaat de ġostra boven het water omhoog: een ingevette paal die vanaf de kade schuin uitsteekt met vlaggen aan het uiteinde, en een rij jonge mannen die erin klimmen, uitglijden en onder applaus in Spinola Bay vallen. De processie met het beeld komt om 19.00 uur naar buiten en vult de straten volledig.
Een praktisch punt boven alle andere: sta op je plek vóór 19.00 uur, niet tijdens. Zodra de processie begint, staan de zijstraten schouder aan schouder en kun je je er met een groep, een kinderwagen of een bord niet tegen de stroom in doorheen werken. Kom boven voor de musketterija, eet in het daglicht en kies dan een stoeprand en blijf daar.
De fanfareclub is de enige plek waar je met de parochie eet
Als je één adres van deze lijst bezoekt, maak het dan Kazin Banda San Ġiljan Gastropub (St Julian's Band Club, A.D. 1927), een stukje omhoog van Spinola Bay richting de kerk. Dit is de club die de festa organiseert, opgericht in 1927, en de fanfare wier marsen je door de straten hoort, is de hare. Binnenlopen kan gewoon en buitenstaanders zijn er echt welkom (ik heb me aan deze bar nog nooit een toerist gevoeld), maar besef wat deze ruimte is tijdens de festaweek: vol met de eigen supporters van de fanfare, luidruchtig en in hoog tempo opererend.
De keuken maakt een eerlijke aljotta. Visbouillon getrokken van hele kleine vissen en hun koppen, knoflook en tomaat, rijst erin meegekookt tot de soep indikt, afgemaakt met marjolein en veel citroen. Het ziet er dun uit en smaakt als concentraat. Een kom daarvan, een bord van iets gefrituurds en een paar pinten kost ongeveer € 10 tot € 20 per persoon, minder dan de helft van wat diezelfde hoeveelheid op de kade beneden kost. De tafeltjes op de stoep nemen een groep van zes tot tien personen aan als je vroeg komt: vóór 19.30 uur op een festa-avond, vóór 20.00 uur de rest van het jaar. Daarna sta je, en staan is prima.
Groepen groter dan tien moeten dit op zaterdag of zondag niet proberen. Het is een parochiebar op de twee drukste avonden van het jaar, en de rij achter je bestaat uit mensen die de versieringen hebben gebouwd.
Qubbajt, en de kraam waar de rij de moeite waard is
Elke Maltese festa heeft nougat, en nougat is het enige gerecht waarvan de meeste Maltezers je zullen vertellen dat het een festa is. De uitbater die hier staat is Beehive Confectionery, handelend onder de naam Iż-Żebbuġi Hawn: een straatkraam bij de kerk, geen reservering, permanente rij. De familie van Robert Caruana runt deze kramen op dorpsfeesten sinds 1948, wat in de praktijk betekent: elk weekend van de zomer een andere parochie en een heel exact idee van hoeveel er gemaakt moet worden.
Wat je koopt is een plak, op bestelling van een blok gesneden met een kort mes: hele amandelen opgesloten in gekookte suiker en honing, gestold met eiwit, ofwel de harde versie die je moet breken ofwel de zachte versie die uitrekt. Ongeveer € 2 tot € 8, afhankelijk van hoe groot het stuk is dat je aanwijst. Vraag de zachte (qubbajt artab) als je vullingen hebt waar je om geeft. Eet hem dezelfde avond op, want tegen de volgende ochtend is de zachte plakkerig geworden en de harde taai, en geen van beide is zo goed als bij de kraam.
Als je een hoeveelheid voor een groep nodig hebt, neemt de bakkerij zelf bulk- en groepsbestellingen aan op weekdagen, 07.00 tot 16.00 uur, maandag tot vrijdag, wat handig is als je twaalf mensen op een boot voedt en niet twee keer in de rij wilt staan. Naast de kraam krijg je de rest van de festacast: imqaret, dadepasta gevouwen in deeg en gefrituurd, warm verkocht in papier; en notenbrokken per gewicht.
Festa-eten aan tafel, zonder folklore
Als de schraagtafels worden opgeklapt, is de keuken waar ik mensen naartoe stuur Gululu – Kċina Maltija, aan de zeekant van Spinola Bay. Het kookt het festa-repertoire het hele jaar door zonder het vistnet-aan-de-muur-gedoe. De stuffat tal-qarnit is de bestelling: octopus langzaam gestoofd in rode wijn en tomaat met laurier, olijven en erwten tot de tentakel onder een vork meegeeft, de saus ingekookt tot iets wat je nog tien minuten met brood blijft eten nadat de octopus op is. Fenek wordt goed gedaan: konijn in knoflook en wijn, traditioneel eerst spaghetti aangemaakt met de stoofsaus en dan het vlees als tweede bord. Hoofdgerechten kosten ongeveer € 18 tot € 30. Het terras neemt groepsreserveringen aan, en voor het festaweekend moet je ruim vooraf boeken, want de hele baai zit vanaf vrijdag vol.
Voor het tegenovergestelde soort lange tafel zit Raffael Restaurant aan de kade van Spinola Bay, geprijsd voor acht mensen die drie uur willen blijven zitten in plaats van voor een gelegenheid. Het houdt een gemiddelde van 4,8 over ongeveer 2.850 beoordelingen, wat bij dat volume consistent betekent in plaats van geluk. Hoofdgerechten ongeveer € 15 tot € 25, buiten het seizoen kun je binnenlopen, en het terras is waar ik een groep direct na de fanfaremarsen zou neerzetten.
Le Majoliche, een blok terug van de baai, is een Siciliaanse trattoria die sinds 2015 open is en een vermelding heeft in de Michelingids Malta 2026. Het is royaal op precies de manier waarop festa-eten royaal is, met porties voor mensen die de hele dag buiten zijn geweest, en het handgeschilderde tegelwerk maakt het de meest onderscheidende ruimte van St Julian's om te zitten. Druk bij de lunch én het diner, dus reserveer. Middensegment, en het neemt groepen zonder klagen aan.
Meer over hoe de baai, de heuvel en Paceville in elkaar passen staat in de gids over St Julian's.
Tafels boven de paal en onder het vuurwerk
Het vuurwerk gaat omhoog vanaf een vlot dat midden in Spinola Bay ligt, dus de zichtlijn die je wilt is een balkon op het water. Peppino's, aan de baai zelf, heeft het beste zittende uitzichtpunt van allemaal: het balkon op de bovenverdieping kijkt recht de lijn van het vlot in, en de keuken serveert hier al decennia Maltese en Italiaanse gerechten, met nog steeds sterke beoordelingen in 2026. Hoofdgerechten ongeveer € 18 tot € 28. Reserveer speciaal voor het festaweekend en zeg dat je het balkon wilt; dat gaat het eerst weg, en niemand gaat 's avonds voor je aan de kant.
San Giuliano Restaurant is het instituut direct boven de baai, dat inkoopt van de boten die eronder aanleggen, dus de vis op je bord kwam uit het water waar de ġostra-paal boven hangt. Vis wordt per gewicht geprijsd en voor het koken heel aan tafel gebracht: kies hem uit, spreek de prijs af en verdeel hem over vier of zes personen, wat zowel de goedkopere route als het betere ritueel is. Service is van 12.00 tot 14.30 uur en van 19.00 tot 23.00 uur, het is rolstoeltoegankelijk en het is volledig gewend aan groepen.
Voor het feestelijke einde van een festadag zit Barracuda Restaurant aan het Balluta Bay-einde van de wandeling, in een bekroonde villaconversie van de National Trust die het al bijna dertig jaar bezet. Het is de enige eetzaal hier waar het gebouw net zozeer het punt is als de vis: oude steen, veranda met luiken boven het water. Alleen 's avonds, vanaf 18.00 uur, hoofdgerechten ongeveer € 28 tot € 45. Reserveer, en vraag daarbij om een tafel op de veranda, want de binnenruimte is een andere en mindere avond.
Het dure eind, en hoe het terugverbindt
Rosamì at The Villa, teruggetrokken van de waterkant, is de enige Michelinster in St Julian's, behouden voor 2026 onder chef Davide Marcon, en ook houder van de Michelin Service Award 2026. Het is alleen een tastingmenu, zes of acht gangen, in een kleine eetzaal. Niet om binnen te lopen, en niet een plek om met negen mensen in festakleding aan te komen. Privégroepsreserveringen gaan in overleg. De draad terug naar de parochietafel is de kaas: lokale schapenkaas van kleine producenten, serieus behandeld, hetzelfde ingrediënt dat de vrouw van hiernaast rauw in een ftira doet met tomatenpasta, kappertjes, olijven en olie.
Caviar & Bull, in een hotel aan de strip van Spinola Bay, is het paradepaardje van Marvin Gauci en de enige keuken op deze lijst die Maltese ingrediënten tot volledige fine-dining-hoogte brengt. Alleen diner, 18.30 tot 23.00 uur, en anders dan de sterrenkamer kan het goed overweg met grote gezelschappen en privé-diners. Wees duidelijk voor jezelf over wat het is: een resort-eetzaal, geen parochiezaal. Over drie avonden is het een goede tweede etentje en een slechte eerste.
Koppels tegenover groepen, duidelijk. De sterrenkamer en de villa passen bij twee personen. De fanfareclub, de kade en de hele-vis-tafel passen bij zes tot tien. De straat zelf past bij elk aantal, zolang iedereen bereid is te staan.
Het gebak met je handen maken
Het dichtst dat een bezoeker bij het mechanisme van dit hele verhaal komt — buurtbewoners die met hun handen eten voor anderen maken — is A Pastizzi Experience met Michela Cammarota Cefai, nu gevestigd in het binnenland, ongeveer vijftien minuten rijden van St Julian's. Twee uur, circa €40 per persoon, groepen van maximaal ongeveer tien personen, gegeven in het Engels, Italiaans of Maltees. Je lamineert het deeg zelf, en dat is meteen de les: het vet wordt in laagjes tot dunne vellen verwerkt, zodat het gebak openscheurt in de ruitvorm, en de vulling is ofwel ricotta of geplette gele erwten met ui. Het is de enige speciale pastizzi-cursus op het eiland. Bevestig het adres bij het boeken, want de locatie is al eens eerder verhuisd.
Praktische tips
Het feest valt elk jaar op de laatste zondag van augustus; in 2026 was dat 30 augustus. Kom vrijdag voor de rustige opbouw, zaterdagavond voor de marcherende bands, zondag voor alles tegelijk. Sta op zondag voor 19.00 uur op je gekozen straat.
Alles hierboven behalve de kookcursus ligt binnen een kwartier lopen langs het water. Bussen rijden over de kustweg en worden rond de processie omgeleid of stilgelegd, dus verwacht het laatste stuk te moeten lopen. Rijverzoek-apps werken en zijn de goedkope manier om laat thuis te komen, maar zet je ophaalpunt op zondag een paar straten landinwaarts, want geen enkele chauffeur komt de baai in.
De restaurants accepteren allemaal kaarten. De straatkramen niet betrouwbaar. Neem €20 tot €40 per persoon mee in kleine briefjes en munten voor nougat, imqaret, drankjes bij de kiosk en de bar van de bandclub, waar contant sneller gaat dan een kaart.
Een volledige festadag met streetfood kost €25 tot €35 per persoon; met de bandclub erbij voor een echte maaltijd zit je op ongeveer €40. Een diner aan de baai brengt de dag op €60 tot €90, en de villa of de sterrenkamer duwt het voorbij €150. Bedden zijn die weekenden de echte kostenpost, dus boek maanden vooruit en vergelijk wat er nog vrij is aan de baai met wat er op de heuvel is via de hotelzoeker van St Julian's.
